چکیده
هدف: چالش اساسی در آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، وابستگی بالای هنرجویان به مدرس در رفع خطا و ضعف در مهارت خودارزیابی پیش از آزمون‌های عملکردی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر به‌کارگیری دستیار هوش مصنوعی بر بازتعریف کیفیت یادگیری و ارتقای توانایی خودارزیابی هنرجویان پایه دوازدهم رشته شبکه و نرم‌افزار هنرستان دهخدا انجام شد. روش کار: این پژوهش یک مطالعه کاربردی با طرح نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون و رویکرد کیفی–توصیفی بود. جامعه پژوهش شامل ۱۵ هنرجوی پایه دوازدهم بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه استاندارد راهبردهای انگیزشی برای یادگیری (MSLQ)، مشاهده نظام‌مند و آزمون‌های عملکردی شبیه‌سازی‌شده بود. مداخله آموزشی طی ۶ هفته و با تمرکز بر آموزش «تعامل استراتژیک با هوش مصنوعی» برای تحلیل خطا، بازبینی مراحل کار و انجام خودارزیابی اجرا شد. داده‌های کمی با مقایسه نتایج پیش‌آزمون و پس‌آزمون و داده‌های کیفی با تحلیل توصیفیِ مشاهدات و عملکردها بررسی شدند. یافته‌ها: نتایج تحلیل کمی نشان داد راهبردهای شناختی ۱۱۱٪ رشد داشته و مؤلفه خودگردانی/خودارزیابی با ۱۵۳٪ افزایش همراه بوده است. همچنین یافته‌های کیفی از کاهش ۶۰٪ وابستگی به مدرس و ارتقای دقت فنی در پیکربندی سرویس‌های شبکه حکایت داشت. نمودارهای راداری ترسیم‌شده نیز گسترش نسبتاً متوازن ابعاد فراشناختی و خودتنظیمی یادگیرندگان را تأیید کردند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد دستیار هوش مصنوعی با ایفای نقش «تسهیل‌گر شناختی» می‌تواند گذار از یادگیری منفعل به یادگیری خودگردان را تسهیل کرده و با تقویت «عامل‌بودن یادگیرنده»، اضطراب عملکردی را کاهش دهد و کیفیت تمرینات مهارتی را از طریق چرخه بازخورد آنی بهبود بخشد. بر این اساس پیشنهاد می‌شود الگوی «خودارزیابی فناوری‌محور» به‌عنوان مکمل/جایگزین روش‌های سنتی ارزیابی، در برنامه‌های درسی هنرستان‌ها و طراحی آزمون‌های عملکردی مورد توجه قرار گیرد.